stichtingduurzaammeerssen

Meerssen op de bres voor uilen en valken

Mon, 27 Apr 2026 07:16:52 GMT

Elf nestkasten geplaatst door vrijwilligers

De Steenuilenwerkgroep, onderdeel van Vogelwacht Limburg, heeft de afgelopen maanden 11 elf nestkasten voor steenuilen, torenvalken en kerkuilen opgehangen op verschillende plekken in Meerssen.

Eén daarvan hangt in het Voedselbos aan de Bonaertsweg in Bunde, eigendom van de voormalig psychiater en hoogleraar Harry Steinbusch. Deze idyllische plek diende afgelopen donderdag als decor om even stil te staan bij het ‘project nestkasten’. Gestart op initiatief van de gemeente Meerssen en opgepikt door een spontaan opgerichte projectgroep met vrijwilligers van de Vogelwacht, Stichting Duurzaam Meerssen en het IVN.

Steenuilen

‘Een geweldig project’, aldus Geco Visscher van de Vogelwacht Limburg. ‘Vogels hebben het moeilijk in Nederland, en zeker roofvogels. De populatie steenuilen is in de laatste zestig jaar meer dan gehalveerd naar zo’n 8000 paren. Reden om 2026 uit te roepen tot het Jaar van de Steenuil. Ook in Limburg hebben ze het moeilijk. De hoogstammen zijn grotendeels verdwenen, de dieren hebben geen veilige plekken meer om te nestelen en te broeden. Zonder nestkastjes zullen diverse soorten niet overleven. Gelukkig zijn er altijd vrijwilligers die opstaan en in weer en wind op pad gaan. In Limburg hangen nu zo’n 1.200 kasten en die elf die er in Meerssen nu bijkomen zijn meer dan welkom.’

Gemeente

Hermi van Es is namens de gemeente Meerssen ook blij met het resultaat. ‘Vroeger’, zegt hij, ‘was het IKL hiermee bezig, maar die club bestaat niet meer. Als gemeente willen we ook graag aandacht besteden aan natuur en dan kun je niet zonder clubs als Vogelwacht, IVN en Duurzaam Meerssen. Eind vorig jaar hebben we om hulp gevraagd. De werkgroep heeft uitgezocht waar de kastjes nodig zijn, als gemeente hebben we geholpen met het benaderen van de grondeigenaren en we hebben financieel een bijdrage geleverd. Nog geen half jaar later hangen elf kasten. Geweldig.’

Torenvalk

Het project richtte zich aanvankelijk op de steenuil, de kleinste in Nederland en België levende uilensoort. Een bijzondere roofvogel met felle gele ogen en witte ‘wenkbrauwen’ en een vroeger veel geziene gast op boerenerven, in boomgaarden en weilanden met knotwilgen. ‘Gaandeweg hebben we het project uitgebreid met kasten voor de torenvalk en de kerkuil’, zegt Guido Heijnen van steenuilenwerkgroep Meerssen die samen met Pieter Volleberg, Jan de Veen en Henk Hausoul de kasten ophing. ‘Ook soorten die onder druk staan. Al heel snel zijn de kasten door de dieren ontdekt, de torenvalk is al gesignaleerd. Uilen en valken zoeken een veilige plek en als ze die gevonden hebben dan komen ze er elk jaar terug. Het is de bedoeling dat deze kasten vele jaren meegaan, daarom onderhouden we ze ook goed.’

Voedselbos

Harry Steinbusch kan niet wachten totdat hij de eerste steenuiltjes in zijn Voedselbos ziet. ‘We werken hier aan een bos met onder andere exotische fruitbomen en allerlei bloemen en planten. Goed voor de biodiversiteit, aantrekkelijk voor dieren en dus ook voor roofvogels die hier voedsel kunnen vinden. Uiteraard heb ik ja gezegd toen me gevraagd werd of ik plek had voor zo’n nestkasten.’

Lezing Evert Nieuwenhuis bij Connect5

Thu, 02 Apr 2026 07:16:15 GMT

Waarom verduurzaming stagneert

Lezing Evert Nieuwenhuys bij Connect5 in Meerssen

Verduurzaming, minder energie gebruiken. Het thema is urgenter dan ooit met de oorlog in het Midden-Oosten, maar toch hapert het tempo in Nederland, want niet iedereen kan meedoen. Waarom, dat legt Evert Nieuwenhuis dinsdagavond 21 april uit met een lezing in Meerssen bij Connect5. Iedereen is welkom vanaf half acht, de toegang is gratis.

Evert Nieuwenhuis is onderzoeker bij de Raad van de leefomgeving en infrastructuur (Rli), een adviesorgaan van de regering. Hij schreef een uitgebreid rapport over de verduurzaming in Nederland dat hij onlangs aanbood aan minister Sophie Hermans van Klimaat.

De conclusie is niet bemoedigend. ‘De verduurzaming in Nederland stagneert’, stelt hij vast. Niet iedereen heeft de middelen om zonnepanelen te leggen of de woning te isoleren.’ Ook het overheidsbeleid helpt niet mee: het zijn vooral de kapitaalkrachtigen die profiteren van subsidies en maatregelen. ‘Veel mensen en kleine bedrijven worden buitengesloten en de lusten en lasten van verduurzaming zijn oneerlijk verdeeld. Om de verduurzaming vlot te trekken, is eerlijker en rechtvaardiger beleid nodig.’

Overheidsbeleid zou iedereen in staat moeten stellen om mee te doen met verduurzaming. De Rli roept de overheid daarom op om mensen en bedrijven die dreigen achter te blijven in de verduurzaming, zo veel mogelijk te helpen. Hoe, dat legt de onderzoeker uit tijdens zijn lezing op 21 april in Meerssen, bij Connect5 aan de Markt. De zaal gaat open om 19.30 uur, de lezing begint stipt om 20.00 uur.

Thuisbatterij zin of onzin?

Mon, 02 Feb 2026 13:34:58 GMT

Lezing op 25 februari bij Connect5

Volgend jaar komt een einde aan de salderingsregeling. Het terugleveren van zelf met zonnepanelen (of windmolen) opgewekte elektriciteit levert bijna niets meer op. De overdag opgewekte stroom opslaan in een batterij en later gebruiken lijkt dan een goede oplossing. Maar is dat wel zo?

Voor de meeste huishoudens is een thuisbatterij helemaal geen zinnige investering. De thuisbatterij is namelijk nog erg duur, tussen de € 4000 en € 10.000. Ook de capaciteit is beperkt; de kleinste batterij kan 6 kilowatt opslaan, voor een gemiddeld gezin nog geen twintig procent van het dagelijks verbruik in de winter. Bovendien wekken zonnepanelen in de winter weinig stroom op en valt er dus weinig uur op te slaan.

Onzin dus zo’n batterij? Niet altijd. Een thuisbatterij kan wel degelijk bijdragen aan een lagere stroomrekening en draagt ook bij aan de energietransitie. Ook is een backup handig als een keer de stroom uitvalt, je bent minder afhankelijk van de leverancier. Het is niet alléén een kwestie van geld.

Techniek en kosten

Wie meer wil weten over de zin en onzin van de thuisbatterij is welkom bij de lezing woensdagavond 25 februari van Wim Fleuren en Christian Nederlof van Energie coöperatie De Omslag uit Voerendaal. Zij praten u bij aan de hand van een presentatie en hun eigen ervaringen. Ze gaan in op de techniek, verschillende soorten thuisbatterijen komen voorbij. Stekkerbatterijen, systemen met (hybride) omvormer en hoog- of laag-voltage batterijen, systemen op maat, noodstroom. Ook geven ze een inkijkje in de variabele kosten van de systemen, mogelijke subsidies en de verdwijnende salderingsregeling en hoe providers hiermee omgaan.

Gratis toegang

Als u een thuisbatterij overweegt en heeft nog vragen, kom dan luisteren. Inloop 19.30 uur bij Connect5 aan de Markt in Meerssen, aanvang 20.00 uur. Toegang gratis. De lezing is een initiatief van de Stichting Duurzaam Meerssen.

Flipbook Duurzaam Wonen Route 2024 beschikbaar

Wed, 22 Oct 2025 08:04:18 GMT

Ervaring Duurzaam Wonen Route 2024 gebundeld in boek

Op 26 oktober en 2 november 2024 organiseerde Stichting Duurzaam Meerssen een Duurzaam Wonen Route. Deelnemers bezochten Meerssenaren die in en om hun huis duurzaamheidsmaatregelen hebben getroffen en konden daar inspiratie opdoen voor hun eigen woning. De bewoners die hun ervaringen en expertise deelden zijn geïnterviewd. Samen met de overige lessen van de Duurzame Huizen Route 2024 zijn deze interviews nu gebundeld in een boek, dat gratis digitaal beschikbaar is.

Het boek (flipbook) wordt op 23 oktober 2025 gepresenteerd en overhandigd aan oud-wethouder van Meerssen, Vanessa de Rond. U kunt het flipbook hier downloaden.

23 oktober: Lezing over duurzaam leven in Meerssen

Mon, 13 Oct 2025 17:58:28 GMT

Wil je ontdekken wat jij zelf kunt doen? Lees verder voor meer informatie en aanmelden

Duurzaam leven in Meerssen: ontdek wat jij kunt doen!

De één wipt de tegels uit haar tuin, de ander laat zijn huis isoleren. Intussen kennen we allemaal wel iemand die iets doet om de wereld een beetje beter achter te laten voor de generaties na ons. Wil je horen hoe ecoloog Ronald Buiting kijkt naar een duurzamer Meerssen? Of ben je benieuwd wat jij zelf kunt doen? Kom dan op donderdag 23 oktober om 19.30 uur naar Connect5 aan de Markt in Meerssen.

Ronald Buiting is ecoloog en denkt graag praktisch mee. Zijn missie: een gezonde leefomgeving die bestand is tegen klimaatverandering. Ook in Meerssen merken we de gevolgen – denk aan hittegolven en droogte, zoals afgelopen zomer. Ronald laat zien hoe we in ons dorp de samenhang tussen mens, dier en plant kunnen versterken, en hoe dat op een slimme manier kan.

Verhalen van de duurzaam wonen route gebundeld
Vorig jaar openden veertien Meerssenaren hun deuren voor de duurzaam wonen route. Ze lieten zien wat ze hadden gedaan om energie te besparen en biodiversiteit te vergroten – van zonneboiler en warmtepomp tot biologisch tuinieren. Bijna 100 bezoekers kwamen kijken en deden inspiratie op. De verhalen van deze gastgezinnen zijn nu gebundeld in een boek. Oud-wethouder Vanessa de Rond neemt tijdens de avond het eerste exemplaar in ontvangst.

Deze avond laat zien wat de gemeente kan doen bij bijvoorbeeld nieuwbouw, én wat we zelf kunnen doen voor een duurzamer leven in Meerssen. Je bent van harte welkom!

Gevarieerde avond over duurzaam leven in Meerssen
��️ Donderdag 23 oktober 2025
�� 19.30 – 21.45 uur
�� Connect5, Markt Meerssen
��️ Gratis toegang
�� Aanmelden via: guidoheijnen@admidu.nl

Enthousiasme over Duurzaam Wonen Route

Fri, 08 Nov 2024 13:33:13 GMT

Vele belangstellenden bezochten in totaal dertien adressen waar bewoners en organisaties werk hebben gemaakt van duurzaamheid en biodiversiteit

‘Ik heb zeker iets gehad aan de bezoekjes.’ ‘Duidelijke informatie over de zonneboiler’. ‘Alles prima geregeld, een fantastisch initiatief’. De reacties op de Duurzaam Wonen Route in Meerssen waren zonder uitzondering positief. Verdeeld over twee zaterdagen (26 oktober en 2 november) bezochten ongeveer 45 belangstellenden in totaal dertien adressen in het Meerssense waar bewoners en organisaties werk hebben gemaakt van duurzaamheid en biodiversiteit.

De bezoekers maakten kennis met zonneboilers, zonnepanelen, (hybride) warmtepompen, isolatie, biologische tuinen, permacultuur en slimme watersystemen; kregen informatie over de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van accu’s, elektrische auto’s en technieken en konden vooral ervaren dat bijdragen aan een duurzame wereld helemaal niet zo moeilijk is en ook niet duur hoeft te zijn.

‘Ik denk dat we tevreden mogen zijn’, sprak voorzitter Peter Kersten van de organiserende Stichting Duurzaam Meerssen tijdens de afsluitende bijeenkomst bij Connec5t aan de Markt in Meerssen. ‘Dertien particulieren en organisaties waren zo gastvrij om mensen te ontvangen, ik vind dat veel. Graag hadden we méér bezoekers gezien, maar het is nog niet zo makkelijk om een groot publiek te bereiken. De positieve reacties geven echter aan dat het zinvol was om deze route te organiseren. Zeker weten dat een aantal bezoekers aan de slag gaat met duurzaamheid. En ze vertellen het door. Het is als een olievlek die steeds groter wordt.’

‘We moeten nu eenmaal minder fossiele energie gebruiken’, vult bestuurslid Guido Heijnen aan die net als Peter zijn persoonlijke vorderingen met duurzaam leven deelde met de bezoekers, ‘overstappen op duurzame bronnen, verstandiger omgaan met water en andere grondstoffen, verantwoorder voedsel produceren. Met dit project dragen we een steentje bij. Wellicht doen we het nog een keer over en dan weet ik zeker dat we een breder publiek aanspreken.’

Wie alsnog meer wil weten over de Duurzaam Wonen Route kan terecht op de website van www.stichtingduurzaammeerssen.com Hier zijn ook de interviews met de ‘gastgevers’ te lezen, geschreven door Jos Cortenraad. Dat waren er aanvankelijk 14, maar de familie Claessens van wijngoed Saint Remy op Raar moest vanwege persoonlijke redenen afhaken.

De gastgevers laten weten dat spijtoptanten alsnog welkom zijn om een kijkje te komen nemen. Ze kunnen hiervoor contact opnemen met het bestuur van Stichting Duurzaam Meerssen.

Het initiatief krijgt nog een vervolg in de vorm van een digitaal magazine met de artikelen en andere informatie.

Reacties

‘De hybride warmtepomp heeft wel mijn belangstelling. Ik ga daarover zeker nog meer informatie opvragen. Verder denk ik dat ik nog wat winst kan behalen door tocht strips, radiatorfolie etc.’

‘Duidelijke informatie gekregen over de zonneboiler en de infrarood spiegel op de badkamer. Ik heb begrepen dat dit meteen lekkere warmte straalt. Dus hiermee gaan we verder.’

‘Fantastisch initiatief. We zijn blij dat we hebben meegedaan.’

‘Wat mij en mijn gasten betreft waren het geslaagde bezoeken.

Met name bestond er bij de bezoekers veel belangstelling voor de elektrische boiler die via een simpele 'slimme schakelaar' preferent gebruik maakt van eigen opgewekte zonne-energie. Ook was er veel belangstelling voor de hybride warmtepomp en de verwarming via “ouderwetse” radiatoren.”

Bij alle deelnemers waar ik geweest ben werden we zeer gastvrije ontvangen en werd uitgebreid verteld. Dank voor alle inspanningen en ga vooral door met het enthousiasmeren van het verder verduurzamen van je huis of omgeving.

Biodiversiteit op 't Rentelen

Thu, 19 Sep 2024 07:40:33 GMT

The Butterfly House: verbinden centraal

Sandra van den Beuken is landschapsontwerper, haar partner Stefan Cools beeldend kunstenaar. Samen richtten ze in 2017 in Bunde Stichting The Butterfly House op, bedoeld om met zoveel mogelijk partijen oplossingen te bedenken voor grote vraagstukken als klimaatverandering en de achteruitgang van de biodiversiteit.

Concrete projecten in de praktijk vormen de rode draad. Zoals Op ’t Rentelen, Boeren voor de natuur. Op een lap grond van 1,3 hectare aan de rand van het Bunderbos vinden natuur, landschap, erfgoed én kunst elkaar. ‘Ergens in de winter van 2020 tipte iemand ons dat de Provincie Limburg pachters zocht voor een verwaarloosd stuk grasland’, kijkt Stefan Cools terug op de start. ‘We zijn gaan kijken en nog dezelfde dag hebben we een gemotiveerd plan ingediend over hoe wij die grond zouden willen gebruiken.’

Vlindertuinen

‘Een fantastische kans’, vult Sandra van den Beuken aan. ‘We waren al een tijdje op zoek naar ruimte om onze ideeën over landschap, natuur en kunst verder in de praktijk te brengen. We zijn destijds gestart met de Vlindertuin naast het sportpark in Bunde. Een initiatief dat door heel Limburg navolging heeft gekregen. Er zijn vlindertuinen van Baarlo tot en met Bunde. Plekken waar een diversiteit van bloemen en planten talloze vlindersoorten aantrekt en in stand houdt, net als bijen. In onze eigen tuin kweken we groenten en fruit. We waren toe aan een volgende stap: zelf een landschap inrichten met de natuur als uitgangspunt. Tegelijk vanuit het perspectief van de kunstenaar: het landschap als sculptuur.’

Krachten bundelen

De Provincie Limburg bleek gecharmeerd van de ideeën en gunde het stuk grond ter grootte van een kleine drie voetbalvelden voor een periode van zes jaar aan The Butterfly House. ‘Het was dus weinig meer dan een lap saai gras met nauwelijks bloemen en nul bomen, hagen, struiken of graften’, vervolgt Sandra. ‘Werk aan de winkel dus. Samen met ecologen, hoveniers, onderzoekers, natuurkenners, historici, omwonenden en andere geïnteresseerden zijn we aan de slag gegaan. Dat is onze werkwijze. Zo veel mogelijk kennis en kunde bundelen en mensen betrekken. Bewijzen dat het niet zo moeilijk is om de natuur een handje te helpen, de biodiversiteit te verbeteren.’

Met boeren

Uitgangspunt was de natuurlijke situatie rond 1800. ‘Historici hebben in archieven informatie gevonden waaruit we kunnen afleiden hoe het er hier zo’n 200 jaar geleden uitzag’, vertelt Stefan. ‘In de tijd dus dat de mensen nog kleinschalig de grond gebruikten om hun voedsel te produceren. Dat willen we hier Op ’t Rentelen terughalen. Boeren allereerst voor de natuur, daarna de mens. Niet direct om grootschalige landbouw of veeteelt meteen te veroordelen. We zetten ons niet af tégen, sterker we werken samen mét boeren. We willen laten zien dat je heel snel resultaat kunt boeken als je het landschap anders benadert, de natuur de ruimte geeft. Er is plaats voldoende in Nederland, maar we zien te veel grasland voor de koeien waaruit alle bodemleven is verdwenen. Waar je geen insecten en vlinders meer ziet. Funest voor de bestuiving van gewassen en uiteindelijk voor onze voedselproductie.’

Wilde bijen

Drie jaar verder is het kale grasland naast het Bunderbos veranderd in een gevarieerd en aantrekkelijk stukje natuur met naast het gras hoogstamfruitbomen, graften, tientallen bomen en struiken talloze schuilplaatsen voor dieren en wilde bijen en vlinders. ‘Wilde bijen en bepaalde vlinders zijn ongelofelijk belangrijk voor de bestuiving’, weet Sandra. ‘Er zijn wel 300 verschillende soorten. Enkele tientallen hebben we hier al gezien. Ze schuilen in de grond waar ze ook hun eitjes leggen. Daarom hebben we een speciale grondwal voor ze gemaakt. Tijdens de Woonroute laten we zien hoe dat moet. Iedereen kan het.’

Veel activiteiten

Het is een plek waar vrijwel wekelijks bijeenkomsten en workshops gehouden worden met onder meer aandacht voor rietvlechten, het kweken van groente en fruit, faunabeheer, enzovoort. Stefan: ‘Zo veel mogelijk activiteiten voor scholieren, studenten, omwonenden, natuurliefhebbers maar ook professionele natuurwatchers en onderzoekers. We hebben wandelroutes uitgezet waarin deelnemers aan de hand van de Ontdektas de natuur verkennen. Op ’t Rentelen is komend najaar onderdeel van een kunstroute in en rond Bunde met speciale focus op het landschap. We verbinden hier zo veel mogelijk mensen met elkaar. Dat is de basis voor het oplossen van grote vraagstukken. In gesprek gaan, samenwerken, kruisbestuiven. Dit lijkt misschien kleinschalig, maar we doen hier dingen die je makkelijk in je eigen tuin of omgeving kunt kopiëren.’

Boerderij

Sandra en Stefan coördineren vanuit hun stichting nog dik twee jaar hun project dat al onderscheiden is met de Limburg Cultuurprijs. Daarna dient een volgende episode zich aan, vertellen ze in hun tuin in Bunde met wadi en vijvers en die vrijwel volledig wordt gebruikt voor de biologische teelt van groenten en fruit. ‘We zijn op zoek naar een boerderij waar we volledig ecologisch en duurzaam kunnen leven, gecombineerd met landschapskunst. Dat is onze droom.’

Foto's Moniek Wegdam

Elektriciteit in plaats van gas

Wed, 18 Sep 2024 15:28:43 GMT

Niet alles draait om geld verdienen

Vorig jaar kreeg de cv-installatie in huize Heynens kuren. ‘De boiler lekte’, zegt Mathieu. ‘Eigenlijk tijd voor een nieuwe ketel, maar de monteur had een beter voorstel. Een elektrische boiler voor warm water en een hybride warmtepomp die in de koude maanden het water voor de verwarming op temperatuur houdt. Elektriciteit dus als energiebron in plaats van gas. Ideaal, omdat we zonnepanelen hebben waarmee we het grootste deel van de stroom die we nodig hebben zelf produceren.’

Best wel een investering, maar die verdient zich snel terug met de huidige gasprijzen van ruim € 1,20 per kubieke meter. ‘Dat verwacht ik wel. De pomp en de boiler zijn november vorig jaar geplaatst en sindsdien hebben we bijna geen gas meer gebruikt. Ergens in januari een paar dagen toen het even goed vroor, maar bij temperaturen rond het vriespunt kan de pomp het goed aan. Zo’n duizend kuub gas besparen moet zeker mogelijk zijn.’

Duurzame optie

De recente ingreep vormt het sluitstuk van een generatie lang verduurzamen. ‘Annie en ik zijn hier in 1988 komen wonen met onze drie zonen. Een prachtig huis ja, maar er moest veel aan gebeuren. Stukje bij beetje hebben we verbeteringen aangebracht. Dak-, vloer- en spouwmuurisolatie, isolerend glas, in 2012 twintig zonnepanelen. Tussen de bedrijven door nog een forse verbouwing om wat meer ruimte krijgen voor de keuken en een souterrain. We zijn niet de grootste idealisten, maar bij elke ingreep hebben we wel gekozen voor de meest duurzame optie, ook als dat wat duurder was. Zuinig omgaan met energie is goed voor de portemonnee en het milieu. We dragen een steentje bij aan duurzaamheid en tegelijk daalt de energierekening.’

Zuiden

Mathieu’s vader is een geboren Meerssenaar, maar hij groeide op in Den Haag, Renkum en Wormer, de plekken waar zijn vader werkte in de papierindustrie. Na een studie chemische technologie in Delft zakte Mathieu met zijn vrouw Annie in 1975 af naar het zuiden. ‘Ik kon bij DSM aan de slag. Zeker voor Annie, geboren in Oudorp bij Alkmaar, een grote stap. We hebben eerst in Sittard en Urmond gewoond totdat we hier in Meerssen dit huis konden kopen. Toch een beetje terug naar mijn roots. Het heeft allemaal goed uitgepakt. Annie is nog veel meer dan ik actief in de gemeenschap. Ze doet vrijwilligerswerk voor allerlei organisaties, o.a. het Vrouwengilde en de bibliotheek.’

Stimuleren

Zelf is Mathieu Heynens, inmiddels gepensioneerd en opa van zeven kleinkinderen, een fervent tuinier en tennisser en heeft duurzaamheid zijn volle aandacht. ‘Dat interesseert me zeker, ook de techniek achter al die innovaties. Zo heb ik een slim apparaatje geïnstalleerd dat het overschot aan zonnestroom naar de boiler stuurt om die op temperatuur te houden. Je wilt namelijk zoveel mogelijk opgewekte stroom zelf gebruiken en niet terugleveren aan het net. Daar staat tegenwoordig immers een boete op. Ook wordt de salderingsregeling versoberd. Ik begrijp het wel, maar daarmee stimuleert de overheid de energietransitie natuurlijk niet. We hebben overwogen om nog enkele zonnepanelen bij te plaatsen. Daarmee wachten we nog even, want wat is de terugverdientijd? Natuurlijk, niet alles draait om geld en verdienen, je wilt ook je bijdrage leveren. Maar onzekerheid maakt mensen kopschuw. Dat geldt ook voor de elektrische auto. Straks betaal je daarvoor nog meer belasting dan voor een benzineauto. Ik geloof meer in stimuleren.’

Accu’s

Voorlopig ziet Mathieu weinig mogelijkheden om het huis verder te verduurzamen. ‘Ik zou wel helemaal van het gas af willen, maar dat betekent waarschijnlijk investeren in vloerverwarming . Ik denk niet dat we dat nog doen. Het huis heeft al een heel goed energielabel en ooit zullen we naar een kleinere woning verkassen. Al moet ik daar nog niet aan denken. De tuin is me nog erg dierbaar. Negen jaar geleden hebben we die laten renoveren mét een superzuinig irrigatiesysteem. Misschien maken we nog eens de stap naar waterrecycling en accu’s voor stroomopslag. Mijn tip aan anderen? Als je iets verandert in huis, doe het dan meteen duurzaam.’

Duurzaamheid in de wijngaard

Wed, 18 Sep 2024 15:20:41 GMT

Graag een experiment met waterstof

Precies tien jaar geleden verkocht Arno Claessens zijn aandelen in zijn technisch onderhoudsbedrijf en begon hij met zijn vrouw Josje aan een nieuw avontuur: wijngoed Raar Saint Remi, precies op het hoogste punt van buurtschap Raar. Het stel bouwde een huis met op de flanken van de Raarberg zo’n drie hectare wijndruiven. Alles zo duurzaam en groen mogelijk.

De druivenstokken staan er mooi bij deze zonnige ochtend in augustus, maar schijn bedriegt. ‘Dit wordt geen best jaar’, weet Arno als hij naar de spaarzame trosjes wijst. ‘De vorst in april heeft veel bloesem vernield, de zomer was erg nat en het aantal zonne-uren valt tegen. Ik ben blij als we de helft van vorig jaar halen. Ik vind het vooral vervelend als we onze vaste afnemers niet zouden kunnen bedienen. Limburgse wijnen zijn erg gewild, het is een serieuze bedrijfstak geworden. Ook Saint Remi staat steeds vaker op de kaart. Dan wil je wel continuïteit. Maar ja, de natuur heb je niet in de hand. Na het plukken maken we de balans op.’

Serieus

De inmiddels 64-jarige Meerssenaar ligt er niet wakker van. Als ondernemer in de energiebranche kende hij pieken en dalen, maar na de overdracht van zijn bedrijf is het wijngoed nog altijd meer hobby dan commerciële noodzaak. Toch? ‘Nou, de laatste jaren is het een stuk serieuzer geworden. We hebben inmiddels nog percelen op twee andere plekken in Limburg en in Duitsland. Komend jaar planten we in Meerssen nog een perceel aan. In totaal gaan we dan over de vijf hectare. Wijn maken betekent ook investeren. Eerst in de planten zelf natuurlijk die pas na drie jaar een eerste oogst opleveren. In machines en apparatuur, in vaten, in koeling, in onderhoud, in marketing. We doen zoveel mogelijk zelf, inclusief het bottelen en verpakken. Er komt heel veel bij kijken, zeker als je goede kwaliteit wilt leveren. En dat doen we. We zijn in de leer gegaan bij een Duitse wijnbouwer in Rhein-Hessen en inmiddels hebben we een breed assortiment verschillende wijnen plus een eigen port en calvados. Pure hobby zou ik het niet willen noemen. Het is ook ondernemerschap en ook weer de basis van onze plannen om Meerssen een als een regionaal wijncentrum neer te zetten. Met diverse wijnroutes en hopelijk een bezoekerscentrum in het voormalige pand Hennekens aan de Bunderstraat. Meerssen kan wel weer wat reuring gebruiken als je ziet wat aan winkels verdwijnt.’

Rode draad

Een serieus bedrijf dus, maar nog altijd met duurzaamheid als rode draad. ‘Het huis destijds hebben we laten bouwen met grondstoffen uit de regio, optimaal geïsoleerd en heel energiezuinig. Met meteen 75 zonnepanelen, ledverlichting, batterijen voor energieopslag, warmtepompen en een grijswater-circuit. Voor de wijngaard hebben we bassins aangelegd zodat we altijd voldoende regenwater hebben in droge periodes. Natuurlijk gebruiken we geen bestrijdingsmiddelen die de natuur op welke manier dan ook zouden kunnen aantasten. De regels op deze plek zijn heel streng, omdat we boven een waterwingebied zitten. Dat was ook de reden dat we niet mochten boren om een installatie met aardwarmte aan te leggen. Dat hadden we eigenlijk het liefste gedaan, omdat je dan het hele jaar door duurzame warmte en koude gebruikt. Nu is het toch zo dat we in de winter onvoldoende zonnestroom opwekken om alles te laten draaien en te verwarmen.’

Windturbine

Aardwarmte was een brug te ver, maar daarmee is voor Arno de kous niet af. Volgend jaar hoopt hij een heuse windturbine in gebruik te nemen. Hij wandelt naar een bosje aan de rand van zijn domein. ‘Voel je het? Hier is altijd een luchtstroom uit het westen vanuit het Maasdal. Het bosje vormt een soort tunnel die de luchtstroom versterkt. Dáár komt de turbine. Volgens de laatste berekeningen moet die vier kilowatt per uur opleveren. Niet zo veel, maar ruim voldoende om al onze huishoudelijke apparatuur te laten draaien, plus verlichting. Het is een stapje. Daarnaast hebben we onlangs een nieuw batterijsysteem aangeschaft om elektriciteit op te slaan. Ons zwembad verwarmen we in de zomer met een lucht-warmtepomp, warmte die we in de winter weer onttrekken. Uiteindelijk willen we zelfvoorzienend zijn en geen stroom meer afnemen van het net en ook niet terugleveren. Terugleveren in de zomer zorgt voor een disbalans, omdat er dan meer dan voldoende groene stroom uit wind en zon beschikbaar is die je eigenlijk in de winter nodig hebt. Opslag is de sleutel naar de energietransitie. Alleen dan heb je ook genoeg in de winter.’

Waterstof

We moeten massaal aan de batterijen? Arno schudt het hoofd. ‘Nee’, klinkt het beslist, ‘dat is niet de oplossing. Batterijen zijn duur en milieuonvriendelijk om te produceren. Bovendien slijten ze snel. Let op mijn woorden: dat gaat de elektrische auto de kop kosten. Batterijen zijn hooguit geschikt en nodig als korte buffer. Ik geloof veel meer in waterstof als nieuwe energiebron. Waterstof is vrij eenvoudig te maken. En ja, het kost veel energie, maar die heb je juist in de zomer volop uit zonnepanelen en het hele jaar uit windmolens. Waterstof is de toekomst.’

Graag zou Arno een experimentele waterstofinstallatie een plek geven op wijngoed Saint Remi. ‘Regelgeving staat dat nog in de weg, helaas. Maar het is een kwestie van tijd. Ik voorzie op de langere termijn waterstoffabriekjes op wijkniveau. De huidige gasleidingen zijn makkelijk geschikt te maken voor waterstof. Voor de cv-ketel en het fornuis, later de auto op waterstof. Ik weet het, nu focust iedereen op warmtepompen en batterijen, maar volgens mij is waterstof het beste alternatief.’

Glas wijn

Josje en Arno Claessens delen hun visie op duurzaamheid en concrete uitwerking op hun wijngoed Saint Remi graag tijdens de Duurzame Wonen Route. ‘Inclusief een lekker glas wijn’, belooft Josje. ‘Duurzaamheid en goed leven gaan hand in hand.’

De huisbatterij komt er aan

Wed, 18 Sep 2024 15:17:03 GMT

De auto en windmolen als bronnen

Jan Janssen mag met recht een BB’er genoemd worden, een Bekende Bundenaar. Secretaris van het Buurtnetwerk, reparateur/coördinator bij ’t Sjruufke, lid van de zakoplatersj en nauw betrokken bij de transformatie van de Agneskerk tot multifunctioneel centrum als secretaris van stichting MFC. Een vrijwilliger in hart en nieren dus, die ook nog voorzitter is van Buitencentrum de Heikop in Brunssum, accommodatie voor scoutinggroepen, een oude liefde van Jan.

Minder bekend is zijn passie voor duurzaamheid die hij concreet uitvoert in zijn huis aan de Papenweg in Bunde. De plek waar hij sinds 1982 woont met echtgenote Marij en waar hun twee kinderen Jos en Anneke opgroeiden. ‘Gebouwd in 1928’, zegt Jan, geboren en getogen Bundenaar. ‘Een geluk dat we het konden kopen. Omdat we terug konden naar ons dorp en om dat we veel mogelijkheden zagen. De achtertuin was groot genoeg voor een uitbouw (100m2) waarna er nog plek was voor een grote schuur met overdekt terras en vijver en zelfgebouwde pizzaoven. Stukje bij beetje hebben we dit huis naar onze zin gemaakt.’

Riant kantoor

Enthousiast leidt Jan zijn bezoeker door de entree en de woonkamer naar zijn kantoor. Een riante ruimte met lichtstraat, werkplek, zitje, grote vergadertafel en zicht op de groene tuin. ‘Ik werk sinds 2001 als zelfstandig ondernemer onder de naam Globaltronics. Voor een Taiwanese multinational verkoop ik printborden in Europa, met name in Duitsland. Ik ben regelmatig onderweg, maar het meeste werk doe ik hier in Bunde. Dan mag je toch wel een fijne ruimte hebben, nietwaar. Reden voor deze uitbouw waar het ook gewoon lekker zitten is.’

35 zonnepanelen

Na de warmtepomp naast de zijgevel, worden in het kantoor van Globaltronics de eerste duurzame snufjes zicht- en voelbaar. Led-licht, automatische zonweringen, een infrarood warmtepaneel, comfortabele vloerverwarming. ‘Aangedreven door zonnepanelen’, vertelt Jan als hij voorgaat naar de kelderruimte onder het huis. ‘In totaal liggen er 35 panelen. Een gedeelte op de uitbouw houdt dit kantoor koel of warm, een tweede serie op het dak en een derde op de schuur leveren elektriciteit voor alle huishoudelijke apparatuur en de elektrisch aangedreven auto. In totaal wekken we zo’n 10.000 KW op. Sinds 2021 zijn we van het gas losgekoppeld. We hebben nog zo’n 5000 kWh nodig uit het net, zeker sinds de elektrische auto thuis wordt opgeladen. Daarom ben ik ook bezig met onderzoeken naar windenergie.’

Eigen energie

In de kelder, de garage en de meterkasten wordt duidelijk wat op het vlak van duurzaamheid in huize Janssen is gebeurd. Omvormers, schakelpanelen, een warmwaterboiler van 200 liter, warmtepompen en andere voor de leek geheimzinnige apparatuur vormen het hart van een complete eigen energievoorziening, met elkaar verbonden door honderden meters kabel. Zelf aangelegd door Jan, van huis uit elektrotechnicus. ‘Niet zo ingewikkeld’, klinkt het met lichte trots, ‘maar het is wel handig als je zelf wat kunt. Ik begrijp best dat mensen opzien tegen de investeringen, in ons geval toch gauw een kleine 35.000 euro in apparatuur. Zeker als ze voor alles een installateur moeten laten komen. Van de andere kant: je verdient de kosten vrij snel terug. En je hoeft natuurlijk niet alles in één keer te doen. Wij hebben ook in stappen gewerkt. Isoleren van muren, ramen, vloeren en dak. De zonnepanelen in drie fases, later de warmtepompen en de boiler. Toen alles goed werkte hebben we de gasmeter laten verwijderen. Ons huis is nu op en top duurzaam.’

Auto als batterij

De aankoop van een volledig elektrische auto in 2022 wil Jan Janssen nog als een extra investering noemen. ‘Fijne auto, maar tegelijk een batterij met mogelijkheden. Een loadbalancer, een slim apparaatje, laadt de accu op als de zonnepanelen meer produceren dan zelf gebruikt wordt. Deze energie gaat dan naar de auto. Dat is de grote uitdaging: eigen energie gebruiken op het moment dat de zon schijnt. Door de droger aan te zetten, de wasmachine én de auto te laden. In de toekomst gaat die accu een grote rol spelen. De overdag geladen stroom kan ’s avonds gebruikt worden om te koken, te verlichten en te verwarmen. De meeste auto’s kunnen nog niet terugleveren, maar dat gaat binnenkort zeker veranderen. Zo wordt ook de druk op het energienet verlicht.’

Slim inzetten

Jan Janssen ziet nog een oplossing om het energienet te ontlasten. ‘Opgewekte groene energie direct naar bedrijven of fabrieken laten stromen. Ideaal op bedrijventerreinen. Op kleinere schaal kan het ook. We willen op de Agneskerk zonnepanelen leggen die overdag de stroom aan de naastgelegen supermarkt leveren. Als we goed nadenken en apparatuur slim inzetten, is die energietransitie echt wel mogelijk.’

En in de winter dan, als er weinig zon is? Jan lacht; ook daaraan heeft hij gedacht. ‘We zijn bezig met een windmolenproject in Bunde. Kleine molens op de daken. Misschien onvoldoende, maar wel weer een stapje.’

Iedereen kan duurzaam leven

Wed, 18 Sep 2024 13:15:01 GMT

Op vakantie in Brommelen

Ludo Haane en zijn vrouw Nelleke verruilden precies veertig jaar geleden hun tussenhuis in de Maastrichtse wijk Daalhof voor een jaren dertig “keuterboerderijtje” in Geulle. Nog altijd prijst het stel de dag dat de familie Smeets het perceel van een dikke 3600 vierkante meter gunde aan de Maastrichtenaar met zijn Brabantse vrouw.

‘Wij waren de enigen die niet zeurden over een oude keuken of achterstallig onderhoud’, vertelt Ludo in de smaakvol ingerichte woonkeuken, vroeger onderdeel van een varkensstal. ‘De broers Smeets waren gehecht aan hun huis en het omliggende land. Ze waren trots en verkochten het liefst aan mensen met gevoel voor de natuur. Wij dus, eigenlijk stadsmensen die naar het platteland wilden, waarbij de plek veel belangrijker was dan het huis. Blijkbaar hebben we een goede indruk gemaakt. Dat geluksgevoel om hier te mogen wonen is nooit meer weggegaan.’

Mooie plek

Stadsmensen, maar in 1984 al op zoek naar ruimte en groen. ‘Klopt’, vertelt Ludo terwijl hij door de tuin banjert, de kippen voert met peertjes uit de tuin, de moestuin inspecteert, het bosje met de speelhut laat zien en langs de caravan loopt waar ze graag het ,,vakantie gevoel” vieren. ‘In Maastricht hadden we een moestuintje. Veel te klein. We wilden ademen, rust en natuur om ons heen. Het huis zelf was eigenlijk maar bijzaak, het ging ons puur om de plek.’

Stukje bij beetje maakten Ludo en Nelleke hun “goddelijk” plekje tot hun thuis. Fruitbomen, een bosje, struiken, bloemen en gras zijn nu de baas op de vroegere landbouwgrond. De stallen voor varkens en koeien zijn bij de woonruimte gevoegd, ook om ruimte te bieden aan de drie kinderen die er werden geboren, inmiddels allemaal weer uitgevlogen. In 2004 legde Ludo, inmiddels gepensioneerd teammanager bij NS, de eerste vier zonnepanelen op het dak van de keuken. Inmiddels liggen er dertien panelen, voldoende voor een neutrale elektriciteitsrekening. Ook de gasrekening is met een verbruik van zo’n 400 kuub uiterst laag.

Bewust met energie

‘Hoe we dat doen? We gaan heel bewust om met energie. We verwarmen alleen de ruimte waar we zijn. In de keuken is dat met een klein gaskacheltje, in de woonkamer stoken we hout van ons eigen perceel. Gezien onze leeftijd hebben we voor later een lage temperatuur vloerverwarming laten leggen, zodat de overstap naar een warmtepomp mogelijk is. Bij wijze van spreken kap ik elk jaar twee bomen en plant er vier terug. Duurzamer dan fossiel gas stoken toch. Net zoals we zo veel mogelijk onze eigen groenten en fruit verbouwen. En als we iets uit de supermarkt nodig hebben, dan wel producten uit de eigen regio en bij voorkeur biologisch. Geen boontjes uit Afrika of appels uit Spanje. Wij zijn grote voorstanders van local for local. Koop plaatselijk, hergebruik zo veel mogelijk spullen en probeer circulair te zijn, te recyclen. Een bijdrage leveren aan duurzaamheid is helemaal niet zo moeilijk. Iedereen kan een steentje bijdragen.’ Je hoeft geen grote stappen te zetten als kleintjes al helpen.

Keuzes maken

Zelf gaan Nelleke en Ludo wel een stapje verder. Vakantie vieren ze hoofdzakelijk in eigen tuin in hun caravan, incidenteel kamperen ze op een camping in Nederland. Hun favoriete vervoermiddel is de fiets, geen trapondersteuning, gewoon zelf trappen. Mochten ze een plek verder weg willen bezoeken, hebben ze een OV jaarkaart of gebruiken ze de auto. We gebruiken zo weinig mogelijk elektrische apparaten en eten regelmatig vleesloos. En die 52 jaar oude Saab dan onder het afdak? Ludo lacht. Deel die jaren eens op de productiekosten en het gebruikte materiaal en vergelijk dat eens met die mooie, moderne auto’s. Kijk, ik neem helemaal niemand de maat. Niets is fout. Ik pleit er wel voor om na te denken. Welke keuze maak je en waarom? Als consumenten samen kunnen we wel degelijk de uitputting van de aarde stoppen, minder energie gebruiken. Weet dat we vier aardes nodig hebben om ons consumptieniveau bij te houden. Dat kan zo niet doorgaan.’

Overstromingen

De familie Haane ondervond drie jaar geleden op pijnlijke wijze de gevolgen van klimaatverandering. Met de overstromingen liep hun huis en tuin onder water. Bijna een meter hoog stond het water hier’, wijst Ludo naar de laatste sporen van de ramp. ‘Veel erger vond ik de ravage in de tuin. Volledig overstroomd door troep en gif. Terwijl we zelf nooit iets spuiten, alles is hier biologisch. Twee jaar hebben we niets geoogst, dit jaar hebben we dikke lagen biologische compost gelegd in groentebedden en zijn we weer begonnen. Natuurlijk blijven we hier. Het leven heeft altijd verrassingen in petto, daar kun je niet voor weglopen. Vandaag is het water, de volgende keer iets anders. Deze plek is ons dierbaar.

Mooier en beter en duurzamer

Het complete herstel heeft veel geld gekost, meer dan de tegemoetkoming van verzekering en overheid. ‘Ach’, zegt Ludo, inmiddels gecertificeerd energiecoach, ‘ik wil daar liever de positieve kant van inzien. Omdat we toch moesten renoveren, hebben we meteen maar flink geïnvesteerd in verduurzaming en toekomst bestendigheid van de woning. Een laatste stukje varkensstal hebben we bij de keuken gevoegd. Ons huis is mooier, beter en nog duurzamer geworden. Ook dit heeft de wateroverlast ons gebracht. We laten dat graag zien tijdens de Duurzaam Wonen Route.’

Oud huis los van het gas

Wed, 18 Sep 2024 13:10:30 GMT

Stukje bij beetje verduurzamen

Hun woning is opgeleverd in 1961. In een tijd van niet-geïsoleerde spouwmuren en daken, ramen met enkel glas en een energie slurpende cv-installatie. Kortom, een lastig te verduurzamen huis, afhankelijk van gas. ‘Dat zou je denken’, zegt Karl Langeveld. ‘Toch hebben we drie jaar geleden de gasleiding laten afsluiten. Niet meer nodig, we doen alles op elektriciteit. Verwarmen, koelen, koken, wassen, douchen. Met een energierekening van nog geen 150 euro per maand. Het kán, een oud huis van het gas halen.’

Bij de tijd

Begin jaren negentig trokken Martina en Karl Langeveld met hun twee zonen naar de Sterckenstraat waar ze een bescheiden tweekapper konden bemachtigen. ‘Waar veel aan moest gebeuren’, erkent Karl, werkzaam bij Enexis bij de afdeling energiesysteem en transitie. ‘Stukje bij beetje hebben we het huis opgeknapt en bij de tijd gebracht. Eerst met een uitbouw, een nieuw dak, later met een nieuwe keuken en een paar jaar geleden met een nieuwe badkamer. Dik dertig jaar hebben we er over gedaan, nu is het huis wel zoals we het hebben willen. Comfortabel met een fijne tuin in een prettig dorp.’

Een rondje door het huis en een kopje koffie op het door veel groen aangeklede terras staven de woorden van Karl die overigens graag zelf de handen uit de mouwen steekt. Maar het zit dat dan met die duurzaamheid? ‘Bij elke aanpassing hebben we gekeken of we meteen ook energie konden besparen. Zo hebben we de uitbouw geïsoleerd en uitgerust met dubbel glas en later de bestaande spouwmuur met isolerende korrels laten vullen. In de nieuwe keuken is het gasfornuis vervangen door een inductieplaat en is meteen de vloer en de kruipruimte geïsoleerd. We hadden het geluk dat we in verband met het vliegtuiglawaai in aanmerking kwamen voor isolatiemaatregelen zodat we ook op de slaapkamers ramen met HR++ glas kregen.’

Warmtepomp

In 2011 was het gezin Langeveld één van de eerste in de straat met zonnepanelen. Eerst tien stuks op het dak aan de voorzijde, later nog eens zeven op de overkapte schuur in de achtertuin. Snel volgde een warmtepomp voor het koelen en verwarmen van de woonkamer, maar de grootste ingreep (en investering) werd vijf jaar geleden uitgevoerd. ‘Kijk’, vertelt Karl terwijl hij een paneel in de badkamer wegklapt en het display van een ingenieus weggewerkt apparaat zichtbaar maakt, ‘dit is de warmtepomp die we tegelijk met de nieuwe badkamer hebben geplaatst. Hiermee verwarmen we het hele huis. Gewoon via de bestaande radiatoren. Installateurs raden dat af, maar we zijn tevreden. In combinatie met de isolerende maatregelen werkt dat goed, ook in de winter.’

Warm water

De laatste stap dateert van 2021 met de koppeling van een elektrische boiler aan de warmtepomp. ‘Werkt uitstekend’, valt Martina bij. ‘Er is altijd voldoende warm water. We wonen hier met z’n vieren en ik heb nog nooit iemand horen klagen over koud water onder de douche.’

Na een korte testperiode belde Karl met zijn eigen werkgever Enexis met de opdracht om de gasafsluiting te regelen. ‘We hadden alleen nog gas nodig om warm water te maken. Meer dan 300 kuub hadden we niet nodig, maar je betaalt veel meer dan alleen het gas. Energiebelasting, vastrecht. We wilden helemaal los van aardgas. Helaas moet je wel betalen voor het inleveren van de gasmeter, maar het zij zo. Wij hoeven nooit meer terug naar het gas. Links- of rechtsom, er komt een einde aan het gebruik van fossiel gas. Elektriciteit, duurzaam opgewekt, heeft de toekomst. Natuurlijk is de energietransitie een moeizaam en kostbaar proces. In mijn baan ervaar ik elke dag de capaciteitsproblemen. Gelukkig krijgen we de ruimte om dikkere kabels en schakelkasten aan te leggen. We werken keihard om de achterstand in te lopen, maar uiteindelijk zullen we allemaal leven op elektriciteit.’

Rekensommetje

Vele duizenden euro’s investeerden Martina en Karl in het verduurzamen van hun huis. De beloning is een lage energierekening en veel comfort. ‘Fijn, maar dat is niet onze drijfveer’, zeggen ze beiden. ‘Verduurzamen is geen rekensommetje. Terugverdientijd is niet zo relevant. Je wilt ook een bijdrage leveren aan de energietransitie, aan een duurzamere aarde. Als particulier op kleine schaal, maar we zullen het samen moeten doen. Wij vinden het mooi dat we een toch eenvoudig huis van het gas hebben gehaald. Hopelijk inspireert dat anderen om ook stappen te zetten.’

Ecologisch tuinieren in Waterval

Wed, 18 Sep 2024 13:05:14 GMT

Els en Wim Derks verlengen de natuur

In 2001 verhuisden Els en Wim Derks van de rand van Meerssen naar de buurtschap Waterval. ‘De kinderen waren het huis uit, we wilden dichterbij de natuur wonen’, vertelt Els. ‘Natuurlijk kenden we Waterval. Zijn er mooiere plekken? Tussen de bossen, de wijngaarden, de heuvels, het water. We waren de koning te rijk dat we dit huis konden kopen. Mooi verbouwd, groot genoeg voor logés en vrijstaand. Dichtbij de bewoonde wereld en tegelijk in the middle of nowhere. Onze droom.’

Lyrisch dus, maar niet direct vanwege de tuin. ‘Onder architectuur aangelegd’, zegt Wim. ‘Mooie grasveldjes, verzorgde paadjes, tientallen lampen en heel veel stenen verharding. Mooi, maar niet ons idee. Een tuin is wat ons betreft een stukje natuur. Een plek waar planten, bomen, struiken en bloemen de ruimte krijgen. Waar dieren voedsel vinden, insecten hun gang kunnen gaan. Deze tuin, hoe zorgvuldig ook gemaakt, moest anders.’

Verrast

Wie Els en Wim een beetje kent, kan niet verrast zijn. Beiden zijn ze drijvende krachten van de plaatselijke IVN-vereniging, Els richtte ooit Milieudefensie Meerssen op. Beiden groeiden ze op in Brabant op een boerderij. ‘Dat blijft toch bij je’, zegt Wim die als econoom onder meer werkte voor onderzoeksinstituut Etil in Maastricht. ‘Zelf heb ik niet zo’n groene vingers, ik laat de natuur vooral zijn gang gaan. Els is meer van de ingrepen en aanpassingen. Zij heeft van thuis uit veel kennis meegekregen over flora en fauna, ik heb veel geleerd van haar. Dit is nu de tuin zoals we hem echt mooi vinden: ruw, gastvrij voor alles wat leeft en heerlijk om in te werken. Een plek waarin je elke dag verrast wordt. Op de wildcamera stond zelfs een ree tussen de struiken. Hier zitten marters, dassen, vuurvliegjes, egels maar vooral ook amfibieën en veel insecten . Fantastisch.’

Extra natuur

Werk aan de winkel dus, in 2001. Naast twee drukke banen, drie uithuizige kinderen met nu vijf kleinkinderen, vrijwilligerswerk (zoals actievoeren tegen het vliegveld om de hoek) en het opbouwen van een nieuw sociaal leven in de kleine buurtschap. Dat laatste is overigens wel gelukt. Wim is de eerste niet-dialect spekende voorzitter van de Buurtvereniging.

Stukje bij beetje transformeren Els en Wim de keurige tuin in dat extra stukje natuur, grenzend aan de groene bronbossen in Waterval. Vele vierkante meters steen verdwijnen onder het groen, met liefde en aandacht worden tientallen inheemse struiken en (fruit)bomen geplant, onkruid bestaat niet meer, tien grote en kleine vijvers worden ingegraven, er komt een houtwal die dieren en vogels in de winter beschut, bijenhotels, vogelkastjes, houten wijnkistjes vinden een bestemming onder de dakgoot als mussenhotel. Tussen het groen allerlei artefacten zoals de grafsteen van het geruimde graf van Wims ouders. Twee beschutte terrasjes. Kunstobjecten zoals een zelf gemaakte totempaal, een tot tafel omgebouwde kachel, een verscholen kapelletje ter ere van Maria Magdalena, een gastvrij bankje voor vermoeide wandelaars. ‘Vooral het werk van Els’, weet Wim. ‘Zij verzint eigenlijk altijd wel iets nieuws. En ja, er is altijd wat te doen. Een tuin is niet om in te zitten, maar om daarin ter ontspanning bezig te zijn. Je moet het natuurlijk wel een béétje bijhouden.’

Biodiversiteit

Els knikt. ‘In het voorjaar doen we het noodzakelijke snoeiwerk, maar we laten de natuur grotendeels zijn gang gaan. Sommige zaailingen zoals de es halen we weg, anders heb je straks een bos in plaats van een tuin. Ook de Japanse duizendknoop bestrijden we. Verder dragen we zoveel mogelijk bij aan biodiversiteit, essentieel voor ons voortbestaan.’

Iedereen is welkom tijdens de Duurzaam Wonen Route. Niet omdat ze willen pronken, benadrukken Els en Wim Derks. ‘Nee, omdat we willen laten zien dat je zelf een steentje kunt bijdragen aan biodiversiteit en natuur. Oók met een kleine tuin. Een vijvertje is zo gemaakt met een ouwe teil of speciekuip, fijn voor vogels, insecten en kikkers om te drinken. Regenwater opvangen en gebruiken voor de planten is niet lastig. Verschillende soorten groen en kruiden planten ook niet, net als een klein bijenhotel. Laat in de herfst de bladeren liggen, verwijder wat tegels, ben terughoudend met licht. Wist je dat in Nederland méér vierkante meters tuin zijn dan officieel natuurgebied? Als we allemaal wat doen, kun je veel bereiken. Dat willen we graag laten zien.’

Besparen met de zonneboiler

Wed, 18 Sep 2024 13:00:19 GMT

Minder consumeren is ook duurzaam

De oude huizen aan de Parallelweg in Meerssen hebben karakter en uitstraling, maar meestal zijn ze bepaald niet energiezuinig. Dat ondervonden ook Ans Slangen en Pieter Volleberg toen ze in 2009 met hun twee dochters van Ulestraten naar zo’n woning, gebouwd in 1934, verhuisden.

‘We schrokken wel van de eerste energierekeningen’, vertelt Ans. ‘Tegen de 300 euro per maand, nog in de tijd dat het aardgas nog geen vijftig cent de kuub kostte. Vrij snel hebben we een begin gemaakt met energiebesparende maatregelen. Eerst hebben we dubbel glas laten zetten, vervolgens de spouwmuren laten isoleren en ook nog een zonneboiler geïnstalleerd.’

Grote boiler

Zonnepanelen volgden later, 17 in totaal. Inclusief de panelen voor de zonneboiler. ‘Onder de streep hebben we het energieverbruik meer dan gehalveerd’, vult Pieter aan. ‘Ik weet niet precies hoeveel gas we besparen met de zonneboiler, maar de installatie werkt perfect. Er is altijd voldoende warm water om te douchen, omdat we gekozen hebben voor een tamelijk grote boiler. Wel handig met twee dochters. En mocht er onverhoopt in de winter te weinig warm water zijn, dan neemt de gasgestookte cv-ketel het verwarmen over.’

Infrarood

Besparen was de eerste motivatie van Ans en Pieter, maar zeker niet de enige. ‘We zijn hier toch wel bezig met het milieu en klimaatverandering’, vertelt Ans, in het dagelijks leven werkzaam als communicatieadviseur bij het UWV. ‘De thermostaat staat in de winter op 19 graden, we verwarmen alleen de ruimte waar we zijn. In de badkamer hebben we een spiegel met infraroodpaneel geïnstalleerd en ook onze werkkamer op zolder verwarmen we met een infrarood paneel. Die zijn heel zuinig. We koken op inductie, de meeste lampen zijn led’s en we hebben één auto weggedaan. Pieter is businessanalist bij de Open Universiteit in Heerlen en reist met de trein of de elektrische fiets. Zelf forens ik twee dagen per week naar Heerlen, ook met de trein. Wat zouden wij met twee auto’s moeten? We hebben nu één hybride, zuinige auto.’

Dagdagelijks

Verder richt met name Ans zich op bewust huishouden. ‘Ha, heel traditioneel ja. Pieter is de techneut, ik let op dagdagelijkse dingen. Zeepvlokken voor de was in plaats van tabs of capsules. Veel levensmiddelen laten we afleveren door Pieter Pot, een online winkel die zo weinig mogelijk verpakkingsmateriaal gebruikt en spullen verpakt in statiegeldglas. We poetsen onze tanden met tabletjes en dus niet met tandpasta uit zo’n vervuilende plastic tube. Kleine dingen misschien, maar zo makkelijk.’

Levensstijl

En dan is er nog de volkstuin, zo’n 200 meter verderop aan de Geul. ‘Daar halen we zo’n lekkere groenten en fruit vanaf. Groene asperges, boontjes, komkommers, aardbeien, frambozen. En bloemen. Vroeger kochten we vaker bloemen, maar de productie daarvan schijnt nogal milieuvervuilend te zijn. Nu halen we ze uit de tuin. Weet je, het is niet zo moeilijk om een steentje bij te dragen aan een beter milieu. Je dagelijkse gewoontes tegen het licht houden en nadenken. Wat koop je? Heb je die nieuwe kleren echt nodig? Een beetje minder consumeren kan vaak best. Groei is niet heilig. En als je iets koopt, kijk dan of het een beetje duurzaam gemaakt is, liefst circulair. Gooi niet te snel spullen weg of zoek een goede bestemming. Wij hebben er wel plezier in om zo kritisch naar onze levensstijl te kijken.’

De Kwallef, moestuin van Ulestraten

Wed, 18 Sep 2024 12:55:47 GMT

Kasteeltuin in ere hersteld

Kasteel Vliek aan de zuidelijke rand van Ulestraten. Prachtig gerestaureerd, omgeven door een parkachtige tuin met een grote vijver, grenzend aan een zeldzaam bronbos. Een deel van het jaar bewoond door vastgoedondernemer Piet Grouwels die zijn domein graag ter beschikking stelt voor exposities, concerten en trouwfoto’s.

Een pareltje in het Meerssense dat iedereen wel kent. Dat geldt minder voor de moestuin, enigszins verscholen aan de overkant van de weg tussen Meerssen en Ulestraten. ‘Nou’, zegt Peter Ummels, ‘dat is inmiddels veranderd. Tien jaar geleden hebben we de historische moestuin weer in gebruik genomen. Eind mei is het ‘Project Kwallef’ voltooid en was er een feestelijke opening door onze burgemeester. Met name sinds de opening van de gerenoveerde tuin staan hier geregeld mensen voor de poort. Fietsers, wandelaars, toeristen en ook mensen uit de buurt. Allemaal willen ze wel eens weten wat dat nu is, die Kwallef van Vliek. We hebben flink wat publiciteit gehad, plaatselijk en regionaal. En ik heb ook het idee dat mensen weer meer belangstelling krijgen voor de natuur, voor kleinschalig geteelde groenten en fruit. Je ziet meer initiatieven met gemeenschappelijke moestuinen. Plekken waar mensen samen gezond voedsel produceren.’

Kasteelheer

Belangstellenden kloppen niet voor niets aan. Als Peter of één van de andere 17 vrijwilligers aanwezig is, dan volgt een spontane rondleiding. Vandaag wordt de verslaggever van Duurzaam Meerssen verrast. ‘Kijk wat hier buiten allemaal groeit, vertelt Peter, gewezen docent scheikunde en als het ware opgegroeid in de moestuin van zijn ouders in Bunde, ‘bloemkool, sla, aardappels, artisjokken, bonen, spinazie, erwtjes, te veel om op te noemen. Dit is een geweldig stukje vruchtbare grond. Vroeger in functie als moestuin voor de kasteelheer zoals dat normaal was. Met een tuinman die zorgde dat er groente en fruit was in het kasteel en vaak zelfs voor het hele dorp. Zo ging dat.’

Ambitieus plan

Totdat de tijden veranderden en de moestuin van Kasteel Vliek verkommerde. De bijbehorende kweekkas stortte in en werd ergens in de vorige eeuw opgeruimd. Een paar jaar geleden kwamen de vrijwilligers van de Kwallef van Vliek met het plan om van de moestuin het ‘Project Kwallef’ te maken. Met de restauratie van de moestuinmuren, de herbouw van de oorspronkelijke boogserre, de herinrichting van de oorspronkelijke boomgaard en de verbetering van de entree. Een ambitieus en kostbaar plan, ook omdat alleen al het herstel van de boogserre een halve ton moest kosten. ‘Het is ons toch gelukt’, kijkt Peter Ummels terug op bijna twee jaar noeste arbeid. ‘De huidige eigenaren van de grond, Paul en Wieke Curfs, waren enthousiast. We hebben subsidies verkregen bij de Provincie Limburg, de gemeente Meersen, de Bosgroep Zuid-Nederland en zelfs enkele Europese fondsen. Met een fantastisch resultaat.’

Juweeltje

Dat laatste is niet overdreven. De Kwallef (dialect voor moestuin) van Vliek is in amper twee jaar tijd omgetoverd tot een juweeltje. ‘De oude muren rondom het perceel zijn gerestaureerd met bakstenen en nieuwe mergel afdekplaten uit Sibbe. Door vakmensen, want het betreft een Rijksmonument. Ook de boomgaard is klaar en er is een werkschuur (het ‘sjop’ )voor al het gereedschap. Ook staan er bijenkasten. De moestuin levert elk jaar geweldige oogsten op. Zodat er ook wel groenten naar passanten en belangstellenden gaan.’

Pronkstuk van de Kwallef is de fraaie boogserre. ‘Zeker’, zegt Peter. ‘Een replica van de oorspronkelijke kas uit de vorige eeuw, gebouwd door een Belgisch bedrijf. Duurzaam, met heel veel kleine glasplaatjes en de nieuwste technische snufjes. Een automatisch computergestuurd druppelsysteem, verwarming van de zaaibak met behulp van een stroomdraad, ramen die vanzelf open en dicht gaan. Ideaal voor tomaten, komkommers en heel veel andere gewassen. De Kwallef is meer dan nostalgie. We zijn vrijwilligers met een passie voor de natuur en tuinieren die ook professioneel bezig zijn. Vorig jaar hebben we de Vereniging Kwallef van Vliek opgericht, zijn er statuten en is er ook een Beheerovereenkomst met de eigenaren Paul en Wieke Curfs. Continuïteit is belangrijk, we beheren erfgoed en willen dat doorgeven aan volgende generaties.’

Schoolkinderen

Daarom ook ontvangt de Kwallef elke week schoolkinderen van plaatselijke basisschool De Triangel. ‘Dat willen we ook in de toekomst blijven doen. Het is geweldig om te zien hoe enthousiast kinderen zijn. We hebben een schoolperceel waar ze hun gang kunnen gaan, waar ze leren waar groenten en fruit vandaan komen.’

Kunstwerk

Kort voor zijn overlijden doneerde de Meerssense kunstenaar Paul Beckers een kunstwerk ‘Circle of Live 2’ aan de Kwallef, een sculptuur die de cirkel van het leven verbeeldt. Op zijn verzoek is het werk in de fruitboomgaard geplaatst.

Elk perceel in de Kwallef heeft een naam, gerelateerd aan een plek in Ulestraten. Zo is deze plek vernoemd naar Sjang Jaspar, de laatste officiële tuinman van kasteel Vliek.

Duurzaam Wonen Route

Sun, 08 Sep 2024 14:35:22 GMT

Van het gas af? Het kan!

De Stichting Duurzaam Meerssen bestaat tien jaar. Een uitbundig feest staat niet op het programma, maar wel de Duurzaam Wonen Route in het najaar. Een ontdekkingstocht langs veertien woningen en projecten in het Meerssense waar gewerkt wordt aan duurzaamheid, energiebesparing en biodiversiteit. Iedereen is welkom op 26 oktober of 2 november. Onze verslaggever Jos Cortenraad ging vast op bezoek. De weerslag leest u de komende weken in De Geulbode, op de website van Duurzaam Meerssen en in de nieuwsbrief van de gemeente Meerssen. Eerste halte: Dymphna Klösters en Peter Kersten aan het Synagogeplantsoen.

Dympha Klösters en Peter Kersten hijsen de Klimaatvlag

Wat voor vlag hangt er nu weer in jullie voortuin? Eerst de kleuren van de regenboog, het rood-geel-groen van carnaval, daarna de witte vredesduif en nu dit weer. Peter Kersten moet lachen. ‘Je bent niet de eerste die dat vraagt’, klinkt het deze zomerochtend. ‘Dit is de Klimaatvlag of ook wel de Ecologievlag. Bedoeld om aandacht te vragen voor het behoud van het klimaat en biodiversiteit op onze aarde. Hopelijk gaan we die vlag meer zien, want we moeten met z’n allen iets doen tegen de opwarming van de aarde. Duurzamer leven dus, weg van fossiele energie, zuinig zijn met onze bronnen en grondstoffen.’

De voorzitter van Duurzaam Meerssen en zijn vrouw Dymphna laten het niet bij woorden of het ophangen van een vlag. Sinds het stel in 2012 de mooie bungalow aan het Synagogeplantsoen kocht van oud-makelaar Ben Kramer, hebben ze stap voor stap hun huis verduurzaamd. Met als voorlopig hoogtepunt afkoppeling van het gasnet. ‘In maart’, vertelt Peter, ‘reden om de Klimaatvlag aan te schaffen en op te hangen. Toch wel een mijlpaal dat we het nu redden zonder gas. Een lang traject ja, een jaar of tien. Makkelijk en goedkoop is het niet om een bestaande woning van het gas te halen. Maar er kan veel meer dan je denkt. Het is een kwestie van stapjes zetten, steeds iets verbeteren. De techniek schrijdt voort, uiteindelijk zullen we allemaal moeten leven zonder aardgas of olie.’

Slim plannen

Eerste stap was ledverlichting en daarna het vervangen van de kozijnen en het plaatsen van HR++-glas en het dichten van alle kieren en koudevallen. ‘Het pand was tamelijk goed geïsoleerd, maar de kozijnen waren versleten’, kijkt Peter terug. ‘Als je die dan toch vervangt, dan zijn de meerkosten voor extra isolerend glas beperkt. Toen we de keuken moesten vernieuwen, hebben we meteen gekozen voor inductie-koken. Ook slechts een kleine extra investering, net als het vervangen van de versleten gasboiler door een elektrisch exemplaar. Als je het slim plant, hoeft het geen kapitalen te kosten. Stukje bij beetje zagen we het gasverbruik dalen.’

39 zonnepanelen

Een grote stap was de plaatsing van in totaal 39 zonnepanelen op het platte dak, in twee etappes. Met een duidelijk doel: overstappen op een elektrisch verwarmingssysteem en dat voeden met zelf geproduceerde stroom. Het ombouwen van het gasgestookte heteluchtsysteem naar elektriciteit bleek echter nog niet zo eenvoudig. ‘We wilden het bestaande heteluchtsysteem behouden, maar dan aangedreven door een elektrische warmtepomp. Diverse installateurs wilden zich daar de vingers niet aan branden. Ze waarschuwden voor te veel turbulentie in huis, voor geluid. Uiteindelijk hebben we een specialist gevonden die het wel aandurfde. Met één warmtepomp in de tuin en een installatie in de kelder kunnen we het huis nu compleet verwarmen, zelfs als het in de winter 15 graden onder nul is. Van tocht of wind is geen sprake en van irritant geluid evenmin. Het werkt perfect.’

Snel terugverdienen

Uiteraard hebben de aanpassingen stevige extra investeringen gevergd, zo’n € 15.000. ‘Zeker een fors bedrag’, erkent Peter, ‘maar onder de streep verdienen we de uitgaven voor de installaties en auto snel terug. Met 39 zonnepanelen wekken we waarschijnlijk meer stroom op dan we nu nodig hebben. Zolang we mogen salderen, krijgen we dus netto geld terug én hoeven we geen gas meer te kopen. En dat inclusief het opladen van onze elektrische auto. We rijden zo’n 30.000 kilometer per jaar, omdat onze kinderen en kleinkinderen verspreid over het hele land wonen en we die graag bezoeken. Zowat elke kilowatt laden we hier thuis. Duurzaam dus. Vergelijk dat eens met de minstens 1500 liter diesel die we met onze vorige auto verstookten De exacte rekensom kunnen we pas na een jaar maken, zeker is dat we uiteindelijk ook financieel erop vooruitgaan. En ja, ik snap ook dat we bevoorrecht zijn dat we het geld kúnnen investeren. Niet iedereen heeft zomaar duizenden euro’s liggen. Gelukkig zijn er meer banken en overheden met groene leningen. En er zijn subsidies. Nogmaals, er is meer mogelijk dan je denkt. En die ervaringen willen we in de Duurzaam Wonen Route graag delen met anderen.’

Bewust leven

Geld is overigens niet de belangrijkste drijfveer voor Dymphna en Peter. ‘Nee’, zegt Peter die in zijn werkzaam leven als interimmanager actief was en al heel snel na zijn verhuizing van ‘s Gravenmoer naar Meerssen betrokken raakte bij Duurzaam Meerssen. ‘Wij proberen bewust ons steentje bij te dragen aan duurzaamheid. Ons doel was en is om CO2-neutraal te leven. We maken geen vliegreizen, rijden elektrisch en gebruiken dus geen gas meer. We zijn op de goede weg. In de winter hebben we natuurlijk nog wel het stroomnet nodig, maar dan kiezen we voor groene stroom. We zien uit naar de opslagmogelijkheden voor stroom zodat we ook in de winter onafhankelijk worden.’

Accu’s voor elektriciteit en water

Sat, 07 Sep 2024 09:21:40 GMT

Gustaaf van Ditzhuijzen ziet opslag als de volgende stap

Gustaaf van Ditzhuijzen woont met zijn vrouw in een uit de kluiten gewassen karakteristieke villa, gelegen aan het A2-viaduct tussen Meerssen en Bunde. Traditioneel gebouwd, vóór de Tweede Wereldoorlog, en met zijn hoge plafonds en vele meters dak en gevel ongetwijfeld een energieslurper. ‘Klopt’, zegt Gustaaf, ‘maar met een aantal slimme ingrepen en aanpassingen door de jaren heen hebben we de energierekening tot bijna nul kunnen terugbrengen.’

Tijdens een rondleiding rond en in de villa, deels in gebruik als B&B Het Bovenhuis, wordt snel duidelijk dat de geboren Arnhemmer geen halve maatregelen heeft genomen. Behalve de gebruikelijke ingrepen als isolatie en dubbel glas liggen er 23 zonnepanelen op het dak. ‘Dit is al de tweede generatie panelen’, zegt de elektrotechnisch ingenieur die in 1995 van Bussum naar Meerssen afzakte voor zijn toenmalige werkgever Vodafone. ‘Eerst, in 2011, hadden we er acht met elk 220 piekwatt. Een lachertje ja in vergelijking met de huidige panelen die het dubbele opleveren. Per jaar iets meer dan 8.000 kilowattuur waarmee ons jaarverbruik aan stroom wel afgedekt is.’

Warmtepomp

Die stroom voedt de warmtepomp, die op zijn beurt weer de cv-installatie op temperatuur houdt, plus een airco voor de leefruimte. ‘Normaal gesproken heeft het systeem geen gas meer nodig, alleen nog voor de heetwaterboiler en als het heel koud is. Dat laatste komt niet vaak meer voor gelukkig. Indien nodig zetten we even de airco aan. Een goede isolatie in combinatie met vloerverwarming is wel een voorwaarde. En ja, de thermostaat staat hier zelden boven de 18 graden. Warm genoeg voor ons.’

Zonnepanelen, isolatie, vloerverwarming, warmtepomp; het zijn al lang geen uitzonderingen meer. Dat geldt wel voor de batterijen die hij als bedrijf (Ditzitel) heeft aangeschaft. ‘Grote uitdaging is het zelf gebruiken van de opgewekte energie. Natuurlijk, je kunt als de zon schijnt de was draaien en je elektrische auto opladen als je die hebt, maar op een mooie zonnige dag ontkom je niet aan teruglevering van stroom aan het net. Met alle nadelen vandien zoals overbelasting van het net. Daarom kunnen op dit moment bedrijven en woningen niet aangesloten worden. Ook gaan we betalen voor de teruglevering als het salderen wordt afgeschaft.’

Batterijen

Dé oplossing is het bewaren van overtollige stroom in batterijen. ‘Drie jaar geleden hebben we een eerste batterij aangeschaft en aan de installatie gekoppeld. Door de slimme software fungeert de batterij als een buffer die na zonsondergang de benodigde elektriciteit levert. Verder hebben we het zo ingericht dat de batterij bij eventuele stroomuitval functioneert als een elektrische generator. Dat heeft al een paar keer zijn nut bewezen.’

Het lijkt een druppel op de gloeiende plaat, een batterij voor particulier gebruik. ‘Nou, als we massaal batterijen gebruiken, hebben we wel degelijk invloed op de werking van het elektriciteitsnet. Via de providers kunnen we leveren op momenten dat er veel vraag is en daarmee zelfs geld verdienen. Tijdens piekproductie slaan we de stroom dan op in de accu’s of de auto’s. Zo kun je met een batterij inspelen op de actuele situatie. Opslag is de vervolgstap in verduurzaming, daar ben ik van overtuigd. Je ziet de markt ook veranderen. Warmtepompen worden goedkoper, accu’s ook. Door betere en innovatieve technieken en massaproductie. Je kunt nu al een accu kopen voor zo’n 1395 euro die je simpel in je stopcontact plugt.’

Keuze

Gustaaf van Ditzhuijzen werkte voor Philips, VNU, CMG en Vodafone voordat hij in 2010 als zelfstandig adviseur in de telecom en energiesector verder ging. Hoewel pensioengerechtigd helpt hij nog steeds bedrijven en particulieren bij het vinden van de beste energieprovider en bij het nemen van duurzame maatregelen. ‘Het wordt er niet makkelijker op’, zegt hij. ‘De keuze in aanbieders en contracten is groot. Dat geldt ook voor apparatuur en dan is er nog een overheid die onbetrouwbaar is als het gaat om subsidies, belastingen en maatregelen. Mensen zijn huiverig en dat begrijp ik. Anderzijds is het ook essentieel om te verduurzamen. De transitie naar duurzame energiebronnen is een feit. Het is nu meer mijn hobby om daarmee te experimenteren en anderen te helpen.’

Regenwater

Eenmaal in de tuin laat Gustaaf nóg een duurzaam systeem zien dat hij heeft laten aanleggen. ‘Kijk’, zegt hij terwijl hij het deksel van een voormalige zinkput opent, ‘een waterkelder met een capaciteit van 15 kuub. Hier vangen we regenwater op dat we filteren en via een pompsysteem gebruiken voor de wc’s, douches en wasmachines. Ideaal, want we gebruiken ook bijna geen leidingwater meer. Eigenlijk ook een soort accu zou je kunnen zeggen. Een oplossing als er weer eens een droge zomer komt. Ja, je kunt je dat nu na al die regen misschien niet voorstellen, maar watertekort is een reële bedreiging.’

'Airco een gouden greep, ook in de winter'

Sat, 07 Sep 2024 09:14:28 GMT

Paul en Alice Elshout minimaliseren hun energierekening

Alice en Paul Elshout verhuisden in 1998 met hun twee dochters naar de Proostenhof, een kleinschalig nieuwbouwproject dichtbij de Maastrichterweg. ‘Het thema duurzaamheid speelde toen nog niet zo,’ weet Paul. ‘Energie was relatief goedkoop. Heel bewust waren we niet bezig met besparen, korter douchen of de verwarming een graadje lager zetten.’

Dat veranderde met de brede discussie over de energietransitie; de overstap van fossiele naar duurzame bronnen als wind en zon. ‘Nogal een uitdaging waaraan we allemaal ons steentje moeten bijdragen,’ luidt de opvatting in huize Elshout. ‘Om de opwarming van de aarde tegen te gaan en ook uit oogpunt van energielasten die alsmaar hoger werden en worden. Opeens waren we extra blij met dit huis. Goed geïsoleerd, zowel de muren als het dak, én met dubbel glas. Desondanks verstookten we al gauw zo’n 2000 kuub gas en bijna 4000 Kw elektriciteit. Nog veel voor een halfvrijstaand modern huis. Vanaf 2012 zijn we daar zelf iets aan gaan doen.’

Zonnepanelen VEH

Een eerste investering was de aanschaf van zonnepanelen. ‘Via de Vereniging Eigen Huis kochten we voor een scherpe prijs zes panelen. Na aftrek van subsidie en BTW betaalden we 2500 euro netto. Destijds niet goedkoop, zeker als je kijkt naar de opbrengst. Amper 200 240 wattpiek per stuk waarmee we zo’n 1000 kw eigen stroom konden opwekken. Een kwart van ons verbruik dus. De terugverdientijd kwam daarmee op minder dan tien jaar. Niet gek als je weet dat panelen zeker 20 jaar meegaan.’

Behalve de aanleg van zonnepanelen deden Alice en Paul mee aan het project Dubbel Duurzaam van de gemeente Meerssen. ‘Een energiecoach heeft een mooi rapport gemaakt met concrete adviezen. Op zich niet zo spannend: radiatorfolie, isolatie van de verwarmingsbuizen op zolder en tochtstrips. Maar volgens de experts kun je daarmee ook de nodige euro’s besparen.’

Gasverbruik gedaald

Een volgende, beduidend grotere stap was de aanschaf van een airco voor de benedenverdieping in 2021. ‘Na twee snikhete zomers wilden we graag koeling in de zomer. We hebben een serre die ondanks isolerend glas heel veel warmte naar binnen laat. Tegelijk is de serre een bron van kou in de winter. Daarom hebben we gekozen voor een airco van 5 Kw die in de winter ook kan verwarmen.’

Een gouden greep, zo blijkt drie jaar verder. ‘Dat mag je stellen,’ vervolgt Paul. ‘De installatie zorgt voor een comfortabele warmte in de winter. De cv-ketel slaat zelden meer aan, alleen voor warm water en bij vorstdagen. Nu scheelt het ook dat de dochters het huis uit zijn en de radiatoren op de slaapkamers eigenlijk nooit open staan. Daarnaast hebben we in de badkamer en de werkkamer kleine elektrische kacheltjes gehangen. Die zorgen heel snel voor warmte als het nodig is. Al met al is ons gasverbruik gedaald naar een klein 700 kuub. Een besparing van 1300 kuub per jaar. Reken gemakshalve aan één euro per kuub en je bespaart 1300 euro per jaar. Die airco van 1450 euro is al lang terugverdiend.’

Maar de elektriciteitsrekening wordt hoger? ‘Jawel, de airco draait op stroom. Daarom hebben we snel na de installatie nog zes zonnepanelen laten leggen. Ook weer via de Vereniging Eigen Huis. Tegen ongeveer dezelfde prijs, alleen leveren de nieuwe panelen bijna twee keer zoveel stroom. We gebruiken nog altijd zo’n 4000 kw terwijl we bijna 3400 kw opwekken. Blijft 600 Kw over.’

Groene energie

Alice en Paul betalen nu een voorschot van zo’n 100 euro per maand aan provider Vandebron. ‘Een bewuste keuze. Vandebron levert echt groene energie, opgewekt door wind en/of zon. Het gaat niet alleen om de euro’s, we willen ook onze bijdrage leveren aan de transitie, al is die nog zo klein. Ik besef dat we makkelijk praten hebben. Wij hadden de middelen om een kleine 7000 euro te spenderen. Verspreid over tien jaar geen wereldbedrag voor mensen met een goed inkomen. Ik vind ook dat die groep voorop moet lopen, het voorbeeld geven. Maar dat geld heeft niet iedereen. Ik zou willen pleiten voor goedkope leningen voor duurzame investeringen of misschien fiscale voordelen. Uiteindelijk zullen we toch moeten overstappen naar duurzame energiebronnen. Een steuntje in de rug is dan belangrijk.’

Stapje voor stapje verduurzamen

Sat, 07 Sep 2024 09:09:52 GMT

Guido en Betsy Heijnen geven natuur de ruimte

In 2011 keerde Guido Heijnen samen met zijn vrouw Betsy terug naar zijn geboortegrond in Meerssen. Ze kochten een huis uit de jaren vijftig dat ze stukje bij beetje verduurzamen. Het meeste werk is gedaan, maar er staan nog wel een paar projectjes op het verlanglijstje. ‘Deze zomer komt hier die vijver’, wijst Guido als hij trots een rondje door de wilde tuin achter zijn huis maakt. ‘Eén bij twee meter. Belangrijk voor vogels en insecten. Dan is de tuin wel zo’n beetje klaar ja. Kan ik dan aan dat grijswater-circuit beginnen. Belachelijk eigenlijk om de wc’s met drinkwater te spoelen.’

Praat met Guido Heijnens over verduurzaming en een middag is niets. ‘De natuur heeft me altijd geïnteresseerd’, steekt de nu 71-jarige Guido, opgegroeid in een gezin met zes kinderen, van wal. ‘Al op de middelbare school trokken we met een groepje jongens de hei op, speurend naar vogels en andere dieren. We telden de vleermuizen in de grotten langs de Dellen, waren lid van het IVN en protesteerden destijds tegen de aanleg van de autoweg Maastricht-Heerlen. Ik kan er nog kwaad om worden, wat een aantasting van de natuur.’

Natuur en duurzaamheid

De keuze voor biologie in Nijmegen en een vervolgstudie in Wageningen verbaast niemand, net als de aansluitende loopbaan bij aardappelzetmeelbedrijf AVEBE

als afvalwatertechnoloog. ‘Ik ben altijd wel met duurzaamheid en de natuur bezig geweest. Mijn eerste grote klus bij AVEBE was het opzetten van een waterzuiveringsinstallatie bij de fabrieken in Groningen. Daarna heb ik er nog jaren gewerkt als milieutechnoloog en plantmanager voordat ik een consultancybedrijf ben gestart. Met prachtige klussen zoals projectleider duurzaamheid bij het verplaatsen van de dierentuin in Emmen vanuit het centrum naar een andere locatie (Wild Lands). Maar ook het mee-ontwerpen en bouwen van de grootste vergistingsinstallatie van Nederland in Coevorden. Jaarlijks goed voor 25 miljoen kuub biogas en het verduurzamen van de nieuwe dierentuin in Emmen’

Hybride Cv-ketel

Een paar jaar voor zijn officiële pensioen landen Guido en Betsy in Meerssen. Zonder hun drie kinderen die inmiddels zijn uitgevlogen, maar wel in een gedateerd huis dat aandacht vraagt. ‘Eerst hebben we de spouwmuren geïsoleerd, daarna de kozijnen vervangen en HR++-glas geplaatst, vervolgens de vloer tussen de begane grond en de kelder geïsoleerd met Tonzon. De grootste ingreep was een paar jaar geleden: de vervanging van de Cv-ketel door een hybride pomp. Dat is een pomp die warmte uit de buitenlucht haalt met een ventilator. Alleen als het echt koud is, dan is er nog een beetje aardgas nodig. Het gasverbruik daalde van 1500 kuub naar 300. Ook omdat we alleen de benedenverdieping verwarmen en de thermostaat niet te hoog zetten. Energiebesparing heeft ook met leefstijl te maken.’

Betere wereld

De hybride warmtepomp koste zo’n 10.000 euro en verbruikt zo’n 1500 kilowattuur stroom per jaar. ‘Die investering verdienen we wel terug. Aan het bespaarde gas uiteraard en omdat we met 16 zonnepanelen, die was ik nog vergeten te noemen, zo goed als quitte spelen. Maar het gaat ons niet om het geld. We hadden al zonnepanelen toen die peperduur waren (1999) en weinig opleverden. Nu heb je ze zo terugverdiend en draag je bij aan minder fossiel energieverbruik. We willen graag zo weinig mogelijk energie gebruiken, bewust leven en bijdragen aan een betere en gezondere wereld. Sinds 1975 zijn we vegetariërs. En ja natuurlijk zijn we in een positie dat we kúnnen investeren in duurzaamheid. Maar het is ook een keuze. Er zijn veel subsidiepotjes en zachte leningen. Eigenlijk bereikbaar voor bijna iedereen, maar de mensen zijn vaak een beetje huiverig en wachten af. Met Duurzaam Meerssen willen we mensen graag de weg wijzen.’

Ruwe tuin

Terug naar de tuin, grenzend aan de Geul, die inmiddels ook is omgetoverd tot een voor flora en fauna aantrekkelijke plek. Een oude garageloods heeft plaatsgemaakt voor een bescheiden tuin met fruitbomen, kippenhok en ruw gras met bloemen en struiken. De bestrating is verwijderd, de oprit is aangepast zodat er regenwater door de stenen kan zakken, op het schuurtje en de aanbouw zijn sedumdaken gelegd. Eén deel van de gevel is geschikt gemaakt voor planten waar ook nog eens vogels in broeden, net als onder de dakpannen en de verschillende vogelkastjes.

Het gazon is verrijkt met fruitbomen, struiken, inheemse kruiden en bloemen. Er zijn drie zogenoemde egelhotels en speciale constructies rond struiken waar vogels kunnen schuilen voor roofvogels en katten. Een “wormenhotel” levert natuurlijke mest. ‘Allemaal relatief eenvoudige aanpassingen en ingrepen’, besluit Guido. ‘Zelfs op paar vierkante meter kun je veel doen. Nu nog dat grijswatercircuit en we zijn zo goed als klaar.’

Permacultuur voor een gezonde tuin

Sat, 07 Sep 2024 09:05:44 GMT

Marlies Deckers geniet van haar biologische tuin

Marlies Deckers verontschuldigt zich als ze haar bezoeker ontvangt in haar weelderige tuin, verscholen tussen de sporthal aan het Molenveldje en de snelstromende Geul. ‘Het is een beetje kaal’, zegt ze. ‘De vrieskou in het voorjaar, de overvloedige regen, de talloze slakken die allerlei gewassen opvreten. Andere jaren stond het veel voller. Ik blijf maar bijzaaien en -planten, maar dit blijft het slechtste jaar totnogtoe.’

Iedereen met een moestuin zal de woorden van Marlies herkennen. ‘Ik vrees dat we ermee moeten leren leven’, vervolgt Marlies Deckers, 76 jaren geleden geboren in het buurtschap Weert en na vele omzwervingen sinds 2007 weer terug in Meerssen. ‘Klimaatverandering brengt afwisselend droogte en natheid, kou en hitte met zich mee. We zullen onze bodem en het bodemleven daartegen beter moeten beschermen, bestand maken tegen het extreme weer. Permacultuur kan daarin een belangrijk deel van de oplossing zijn.’

Vruchtbare toplaag

Permacultuur? Wat bedoelt ze daarmee? ‘Permacultuur is in de jaren zeventig in Australië ontwikkeld door Bill Mollison. Aanvankelijk alleen als ecologisch systeem, later uitgebreid over meerdere levensdomeinen. Het landbouwsysteem is ontworpen als ecologisch systeem dat de mens in zijn voedingsbehoeften kan voorzien, met dezelfde sterkte en veerkracht als de natuur. In samenwerking met de natuur. Er gelden twee belangrijke principes. Ten eerste: de bodem wordt nooit verstoord door ploegen, spitten, schoffelen. Ten tweede: de bodem wordt het hele jaar rond bedekt met organisch materiaal. In de herfst met bladeren, in het voorjaar met een dikke laag groenafval.’

De reden? ‘In de bovenste laag van de grond wemelt het van het leven. Wormen, bacteriën, schimmels, insecten. In één theelepel gezonde aarde zitten meer organismen dan er mensen op aarde leven. En die hebben allemaal een functie in dit systeem. Ze voeden zich met organisch afval, en daardoor ontstaat een supervruchtbare toplaag waarop je alle mogelijke gewassen kunt verbouwen. Behalve het leveren van voedsel beschermt de toplaag de grond tegen harde regens en hitte. Een laag organisch afval als een soort deken die de grondtemperatuur met wel twintig graden kan verminderen en er voor zorgt dat de bodem niet uitdroogt. Precies zoals de natuur werkt. In een bos zie je nooit een kale bodem.’

Puur biologisch

Marlies Deckers maakte kennis met de Permacultuur nadat ze in 2016 de moestuin aan het Molenveldje kon huren. ‘Ik heb eerst een paar jaar ervaring opgedaan in een particuliere moestuin in Itteren. Viavia kreeg ik de kans om dit perceeltje te huren. Heel mooi gelegen inderdaad, superrustig en met een paar ervaren tuiniers naast me. Ik vond het vrij snel te hard werken met al dat spitten, eindeloos onkruid schoffelen en met water sjouwen in de warmere zomers. En al het zoeken naar oplossingen voor hardnekkige schadelijke insecten. De vraag kwam op: hoe kan dit anders, op een meer natuurlijke manier? Ik kwam al snel terecht op de site van Frank Anrijs, www.yggdra.be , zijn ouders waren al begonnen met Permacultuur na lessen van Bill Mollison. Zijn site is een fantastische schatkamer. Ik ben meteen begonnen en zou niet anders meer willen of kunnen. Een kaal stuk grond en eindeloze monoculturen doen pijn aan mijn ogen.’

Steeds beter

En met succes. Een greep uit de bedden, bomen en kas in Marlies’ tuin: broccoli, andijvie, bieten, groene asperges, sla, boontjes, pruimtomaten, basilicum, tijm, salie, eetbare bloemen, paprika’s, goudrenetten, peren, bessen, frambozen, aardbeien en nog veel meer. Allemaal door elkaar geplant met aan de randen vaste planten ter bescherming en natuurlijk op een dik bed van groen. “Ik leer voortdurend bij, elk jaar wordt deze tuin beter. Groenten en fruit haal ik al lang niet meer uit de supermarkt. Mijn eigen groenen zijn rijk aan vitamines, mineralen en vooral aan smaak. Uiteraard krijg ik niet alles op. Een deel vries ik in, ik maak jam en wat ik verder overhoud gaat naar de voedselbank.’

Weer thuis

Vrijwel dagelijks is Marlies Deckers in haar tuin te vinden. ‘Dit is zo’n heerlijke plek. Er is altijd wat te doen en als ik geen zin heb, dan lees ik lekker een boek onder de bomen. Ik voel wel dat ik ouder word. Gelukkig hoef je in een Permacultuur niet te spitten en te schoffelen, dat scheelt. En misschien zoek ik later wel iemand die mee wil doen. Of even de honneurs waarneemt als ik een van de meerdaagse wandeltochten loop, een andere grote hobby.’